Introduction

Ongeveer 10 jaar geleden heb ik voor het eerst een ESL gehoord en ik was direct verkocht. Het gevolg hier van was dat ik ongeveer 6 jaar geleden een full-range ESL (bijna gelijk aan de ESL175) heb gebouwd. Het speelde goed, maar de bas was een probleem. Een duidelijke resonantie bij 60Hz die ik maar gedeeltelijk kon onderdrukken. Een oplossing was grotere panelen bouwen of een losse ESL voor het laag gaan inzetten. De panelen werden dan wel erg groot en dat werd mijn vriendin ook een beetje te groot. Het moest toch ook mogelijk zijn een woofer te combineren met een ESL.

Nou dat kan wel, maar is een lastig verhaal. Ik ben er een aantal jaren mee bezig geweest voor dat ik iets gevonden had wat goed genoeg klonk. Ik kwam er wel achter dat je door een ESL niet 30 Hz te willen laten weergeven, maar b.v. tot 200Hz er veel problemen kunnen worden omzeild. Er worden b.v. minder hoge mechanische eisen gesteld, de panelen zijn een stuk kleiner en daardoor makkelijker te maken. Ook is rendement een veel minder groot probleem, waardoor je b.v. weer met kleinere trafo's kunt werken. De trafo's krijgen het met name moeilijk bij lage frequenties met veel vermogen. Je krijgt er weer andere voor terug zoals b.v. de aansluiting van de ESL bij de dynamische speakers. De hieronder beschreven speakers zijn bij de laatste ESL bijeenkomst in Voorthuizen gedemonstreerd. Bij deze demonstratie werden ze aangestuurd door goedkope versterkers die wat scherp gingen klinken als er veel vermogen werd gevraagd. Over de aansluiting tussen ESL en dynamisch was iedereen die ik gesproken heb zeer te spreken. Hiernaast leverde de speaker een goede bas, die flink getest is door de aanwezigen.

Advertisement

Description

Een dipole hyrbide ESL met een 13 cm. aluminium conus en een 30 cm woofer. De dynamische speakers hebben geen kast. De akoestische kortsluiting die hierbij optreed wordt verdeeld over een breed frequentiegebied door de veel schuine zijden toe te passen. Hierdoor is de akoestische kortsluiting goed te compenseren..

ESL-paneel

  • ESL-paneel: 66 hoog x 17 breed
  • Folie paneel 56 hoog x 10 breed

Er zijn draadstatoren toegepast van draad met een diameter van 0.5mm2 gebruikt. Je hebt voor dit paneel dan per zijde 20 draden nodig. Ik heb de mogelijkheid ingebouwd om eventueel het middensegment van de ESL nog te kunnen gaan scheiden maar dat gebruik ik niet. De folie is 6 um, geleidend gemaakt met grafiet en dat werkt goed en blijft ook goed. Ik heb ook ervaring met folie met aluminium en dat werkte ook goed. Van doorslag heb je bij deze kleinere ESL minder last omdat je lagere spanningen kunt gebruiken. De hoogspanningsvoeding is gewoon een cascade zoals in het boek van Fikier beschreven. De trafo's zijn zelf gewikkeld omdat ik destijds bij een bedrijf werkte dat trafo's maakte. Het zijn ringkern trafo's, die veel lijken op de trafo's van Amplimo. Ik heb Ampilmo's gehad voor de de full-range ESL die ik gehad heb, maar die kwamen met name bij het laag in de problemen. Maar omdat ze nu pas van af 200 Hz aan het werk hoeven zijn Amplimo trafo's volgens mij goed bruikbaar bij dit ontwerp. Maar ik denk zelf dat de C-kernen van Rob de Lugt nog beter zijn, maar deze heb ik nog nooit getest.

Gebruikte dynamische speakers

  • AL130 van Visaton voor 100-200Hz

Waarom een aparte speaker voor 100 tot 200 Hz? Het is mij niet gelukt, ondanks vele proeven om een 30 cm. woofer (ook meerdere geprobeerd), goed te laten aansluiten op een ESL paneel. Ik heb dit dmv een digitaal scheidingsfilter goed kunnen uitproberen. Met dit filter kan ik vanaf mijn luisterplek de overgangsfrequenties, de steilheid en fase/tijdsverschillen tussen speakers traploos instellen.

Er is gezocht naar een speaker die snel genoeg is om goed bij een electrostaat te laten aansluiten en ook bij 100Hz nog goed kon werken ook nog betaalbaar is. De AL130 is meerdere keren goed getest en heeft goede parameters om ook zonder kast te kunnen werken.

  • T300 van Visaton voor 24-100Hz

Waarom de Visaton T300 als woofer? Een woofer die niet in een kast gebouwd wordt heeft wel wat speciale eigenschappen nodig Deze woofer is geselecteerd op een hoge Qts waarde in combinatie met een lage resonantiefrequentie.

Scheidingsfrequenties

100 & 200 Hz, actief gefilterd, 24dB faselinear filter van Elektuur. De scheidingfrequenties liggen zo laag om zo veel mogelijk ESL geluid te bereiken. Als je de scheidingsfrequentie hoger legt ga je horen dat het geen volledige ESL meer is.

De speaker wordt actief aangestuurd, je hebt er dus 3 stereoversterkers voor nodig. De versterker van de ESL en de 30-cm bass moeten wel wat vermogen kunnen leveren en van een redelijk kwaliteit zijn. De versterker om de speaker van 100-200Hz aan te sturen hoeft niet zo bijzonder te zijn is mijn ervaring.

Voor vragen mail gerust naar hdussen@worldonline.nl

Afmetingen

  • Hoogte: 125cm
  • Breedte onder: 40 cm
  • Breedte boven: 22 cm
  • ESL-paneel: 66 hoog x 17 breed
  • Folie paneel 56 hoog x 10 breed
  • Onderzijde 1 kant 20 cm diep, andere zijde 7 cm

measurements